Intercyza: rodzaje, koszt u notariusza, plusy i minusy

Intercyza to umowa majątkowa małżeńska zawierana u notariusza przed ślubem albo w trakcie małżeństwa. Może rozszerzyć lub ograniczyć ustawową wspólność majątkową albo wprowadzić rozdzielność (także z wyrównaniem dorobków). Taksa notariusza wynosi najwyżej 400 zł netto, czyli 492 zł z VAT, plus wypisy. Najczęściej ma sens, gdy jedno z małżonków prowadzi ryzykowną działalność gospodarczą: chroni wtedy majątek drugiej osoby.

Czym jest intercyza?

Intercyza to potoczna nazwa umowy majątkowej małżeńskiej (art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Wymaga formy aktu notarialnego. Można ją podpisać przed ślubem (działa wtedy od dnia ślubu) albo w każdej chwili trwania małżeństwa, a później zmienić lub rozwiązać.

W Polsce z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa, czyli ustrój ustawowy. Wszystko, co którekolwiek z małżonków nabędzie w czasie małżeństwa, należy wtedy do majątku wspólnego. Intercyza ten ustrój zmienia.

Intercyza to potoczna nazwa umowy majątkowej małżeńskiej (by statefarm )

Co jest majątkiem wspólnym, a co osobistym?

Do majątku wspólnego należą przede wszystkim:

wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków (po wypłacie),
dochody z majątku wspólnego i z majątku osobistego każdego z małżonków, np. odsetki z lokat,
rzeczy kupione w czasie małżeństwa przez oboje lub jedno z małżonków, np. sprzęt AGD, elektronika, samochód.

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą m.in.:

rzeczy nabyte przed ślubem,
rzeczy kupione w czasie małżeństwa w zamian za majątek osobisty (np. auto kupione za pieniądze ze sprzedaży auta sprzed ślubu),
spadki, darowizny i zapisy, chyba że darczyńca lub spadkodawca postanowił inaczej,
przedmioty służące tylko jednemu z małżonków, np. ubrania i biżuteria,
odszkodowania za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia i zadośćuczynienia,
prawa autorskie i pokrewne oraz prawa własności przemysłowej,
nagrody za osobiste osiągnięcia (sportowe, naukowe, artystyczne), z wyjątkiem nagród pracowniczych,
wynagrodzenie należne, ale jeszcze niewypłacone (po wypłacie wchodzi do majątku wspólnego).

Przy rozdzielności majątkowej każdy z małżonków ma własny majątek (by Vic )

Słowo „intercyza” wywołuje wśród wielu osób mieszane uczucia i kojarzy się z brakiem zaufania (by Vic )

Jakie są rodzaje intercyzy?

Rodzaj umowy	Co zmienia
Rozszerzenie wspólności	do majątku wspólnego wchodzą wybrane składniki majątku osobistego, np. mieszkanie kupione przed ślubem
Ograniczenie wspólności	wybrane składniki, np. wynagrodzenia albo firma, pozostają majątkiem osobistym
Rozdzielność majątkowa	wspólności nie ma, każdy ma tylko swój majątek
Rozdzielność z wyrównaniem dorobków	jak rozdzielność, ale przy jej ustaniu (np. rozwód, śmierć) małżonek z mniejszym dorobkiem może żądać wyrównania

Rozszerzenie wspólności nie obejmuje wszystkiego. Kodeks (art. 49) nie pozwala włączyć do majątku wspólnego m.in. przyszłych spadków i darowizn, praw niezbywalnych, odszkodowań i zadośćuczynień za szkodę na osobie ani niewypłaconego jeszcze wynagrodzenia. Umowa może więc objąć tylko wybrane składniki, a nie „cały majątek”.

Rozdzielność z wyrównaniem dorobków chroni np. osobę, która przez lata zajmowała się dziećmi i domem, a nie budowała własnego majątku. W razie sporu o wyrównanie rozstrzyga sąd.

Intercyzę można zawrzeć przed ślubem albo w trakcie małżeństwa (by natacoustic )

Kiedy intercyza ma sens?

Intercyza nie musi oznaczać braku zaufania. Bywa uzasadniona i korzystna dla całej rodziny:

Działalność gospodarcza jednego z małżonków, zwłaszcza ryzykowna. Przy rozdzielności długi firmowe zawarte po podpisaniu umowy egzekwuje się z majątku dłużnika, a majątek współmałżonka jest chroniony.
Duża różnica majątków przed ślubem albo dzieci z poprzedniego związku.
Spadek lub firma rodzinna, którą chcecie zostawić poza wspólnością.

Ochrona przed wierzycielami ma dwa warunki. Po pierwsze, intercyza nie działa wstecz: nie chroni przed długami zaciągniętymi przed jej podpisaniem. Po drugie, wobec innych osób, np. banku czy kontrahenta, można się na nią powołać tylko wtedy, gdy wiedziały o jej zawarciu i rodzaju (art. 47¹ KRO). Dlatego o umowie informuje się bank i kontrahentów, najlepiej na piśmie.

Osoba prowadząca jednoosobową firmę może też ujawnić w CEIDG informację o istnieniu lub ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej (art. 5 ust. 2 pkt 16 ustawy o CEIDG). Zmianę zgłasza się bezpłatnie wnioskiem o zmianę wpisu w CEIDG, np. przez biznes.gov.pl. Wpis jest jawny dla każdego kontrahenta, ale nie zastępuje wiedzy, której wymaga art. 47¹ KRO, więc przy nowych umowach i tak dopiszcie informację o rozdzielności do kontraktu albo wyślijcie ją pisemnie.

Jakie są wady intercyzy?

Wspólne rozliczenie PIT nie jest możliwe przy rozdzielności. Wymaga ono wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy albo od dnia ślubu do końca roku. Niezależnie od intercyzy wspólnego rozliczenia nie ma, gdy którekolwiek z małżonków płaci w danym roku 19% podatek liniowy, ryczałt (poza ryczałtem od prywatnego najmu) albo podatek tonażowy (art. 6 ust. 8 ustawy o PIT). Czy podatek wzrośnie, zależy od dochodów: wspólne rozliczenie daje korzyść głównie wtedy, gdy dochód jednego z małżonków przekracza próg 120 000 zł, a drugiego jest wyraźnie niższy, albo gdy jedno z was nie wykorzystuje kwoty wolnej. Przy zbliżonych dochodach różnicy zwykle nie ma.
Kredyt i zdolność kredytowa. Przy wspólności zakup nieruchomości przez jedno z małżonków wymaga zgody drugiego (art. 37 KRO). Przy rozdzielności każde z was może kupić mieszkanie i wziąć kredyt samodzielnie, ale bank liczy wtedy zdolność tylko z dochodu kredytobiorcy, więc pożyczy mniej niż parze. Wspólny kredyt nadal jest możliwy, gdy oboje przystąpią do umowy jako kredytobiorcy.
Wspólne rzeczy i tak trzeba rozliczyć. Mieszkanie kupione razem przy rozdzielności należy do obojga w częściach ułamkowych. Przy rozwodzie trzeba więc znieść współwłasność, a przy rozdzielności z wyrównaniem dorobków także rozliczyć dorobki.
Codzienne finanse. Rozdzielność ułatwia wydawanie pieniędzy bez uzgadniania z drugą osobą, co przy dużych zakupach bywa źródłem konfliktów. Umowa nie zwalnia też ze wspólnej odpowiedzialności za długi zaciągnięte na zwykłe potrzeby rodziny, np. czynsz i rachunki.

Intercyza nie musi kojarzyć się z brakiem zaufania do współmałżonka (by chantelbeam )

Czy rozdzielność może ustanowić sąd?

Tak. Gdy małżonkowie nie zgadzają się na intercyzę, każde z nich może z ważnych powodów, np. rozrzutności drugiej osoby albo długów, żądać ustanowienia rozdzielności przez sąd (art. 52 KRO). Może tego żądać także wierzyciel jednego z małżonków, jeśli uprawdopodobni, że inaczej nie odzyska należności. Rozdzielność powstaje też z mocy prawa, np. przy separacji, ubezwłasnowolnieniu albo ogłoszeniu upadłości jednego z małżonków.

W chwili zawarcia związku małżeńskiego powstaje wspólnota majątkowa małżonków (by jamesbolger )

Ile kosztuje intercyza i jak ją zawrzeć?

W 2026 r. maksymalna taksa notariusza za umowę majątkową małżeńską wynosi 400 zł netto (§ 8 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej). Z 23% VAT to 492 zł, a do tego dochodzą wypisy aktu: najwyżej 6 zł netto za każdą rozpoczętą stronę (§ 12 rozporządzenia). Przy akcie na 4 strony i 3 wypisach (dla każdego z was i np. dla banku) to 72 zł netto, czyli ok. 89 zł z VAT, więc całość wychodzi ok. 580 zł. Notariusz może wziąć mniej, więc warto zapytać w kilku kancelariach.

Ustalcie razem, jaki rodzaj umowy wybieracie i czy chcecie wyłączyć konkretne składniki majątku.
Umówcie wizytę u notariusza i zapytajcie, jakie dokumenty przynieść (dowody osobiste, a po ślubie zwykle odpis aktu małżeństwa).
Podpiszcie akt notarialny razem, osobiście albo przez pełnomocników z pełnomocnictwem notarialnym.
Poinformujcie bank i kontrahentów o zawarciu umowy i jej rodzaju, najlepiej na piśmie.
Jeśli prowadzicie firmę, zaktualizujcie wpis w CEIDG o informację o ustaniu wspólności majątkowej.
Pamiętajcie o podatkach: rozdzielność od połowy roku oznacza, że za ten rok nie rozliczycie się wspólnie.

Intercyza to jedna z formalności, które warto omówić przed ślubem, obok wyboru nazwiska; o nim piszemy w artykule nazwisko po ślubie. Jeśli planujecie zakup mieszkania, przeczytajcie też mieszkanie po ślubie: wynajem, kredyt czy zakup, a przed ślubem na kredyt tekst ślub na kredyt.

Najczęstsze pytania

Czy intercyzę można podpisać po ślubie? Tak. Umowę majątkową można zawrzeć w każdym momencie trwania małżeństwa, a także przed ślubem, wtedy działa od dnia ślubu. Umowa podpisana po ślubie działa od chwili jej zawarcia, nie wstecz, więc nie zmienia tego, co już weszło do majątku wspólnego. Później można ją zmienić albo rozwiązać, także u notariusza, w formie aktu notarialnego.

Czy intercyza chroni przed długami współmałżonka? Chroni majątek drugiej osoby przed długami zaciągniętymi przez współmałżonka po podpisaniu umowy, ale tylko wtedy, gdy wierzyciel wiedział o intercyzie i jej rodzaju. Nie chroni przed długami zaciągniętymi wcześniej ani przed zobowiązaniami na zwykłe potrzeby rodziny, np. czynszem czy rachunkami, za które małżonkowie odpowiadają solidarnie.

Czy przy intercyzie można rozliczać się wspólnie z podatku? Przy rozdzielności majątkowej nie. Wspólne rozliczenie wymaga wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy albo od dnia ślubu do końca roku, a żadne z małżonków nie może płacić podatku liniowego ani ryczałtu (z wyjątkiem ryczałtu od prywatnego najmu). Umowa, która tylko rozszerza lub ogranicza wspólność, nie znosi jej, więc nie wyklucza wspólnego rozliczenia. Czy rozdzielność podniesie podatek, zależy od dochodów: przy zbliżonych zarobkach różnicy zwykle nie ma.

Ile kosztuje intercyza u notariusza? Maksymalna taksa notarialna za umowę majątkową małżeńską wynosi 400 zł netto, czyli 492 zł z 23% VAT. Do tego dochodzą wypisy aktu notarialnego, najwyżej 6 zł netto za każdą rozpoczętą stronę, więc przy kilku wypisach całość to zwykle 520–600 zł. Notariusz może pobrać mniej niż stawka maksymalna, dlatego warto zapytać o cenę w kilku kancelariach.

Czy przy rozdzielności majątkowej po rozwodzie nie trzeba nic dzielić? Majątku wspólnego wtedy nie ma, ale rzeczy kupione razem, np. mieszkanie, należą do obojga w częściach ułamkowych. Przy rozwodzie trzeba więc znieść współwłasność, umową albo w sądzie. Przy rozdzielności z wyrównaniem dorobków małżonek z mniejszym dorobkiem może dodatkowo żądać wyrównania, a w razie sporu decyduje sąd.

Zobacz też: Formalności przed ślubem cywilnym · Urzędowanie z nowym nazwiskiem po ślubie · Gdzie zamieszkać po ślubie?